Wystawa jest częścią Programu Głównego Cracow Art Week KRAKERS 2026: ŁOWCY, ZBIERACZE, PRAKTYCY PRZYSZŁOŚCI

Wystawa czerpie inspirację z antropologii strukturalnej Claude’a Lévi-Straussa oraz mitycznych poszukiwań Mircei Eliadego. Centralnym pojęciem ekspozycji jest brikolaż – umiejętność tworzenia z tego, co „zawsze pod ręką”, z ograniczonego zasobu narzędzi i materiałów, które zyskują nowe, nieoczekiwane przeznaczenie. Strategia ta nierozerwalnie łączy się z tradycją asamblażu, w którym przestrzenne zestawienia przedmiotów tworzą nowe, metaforyczne całości.

Współczesność jest tożsama z nadmiarem. Otaczająca nas mnogość przedmiotów, informacji i obrazów stawia każdego przed wyzwaniem odnalezienia sensu w natłoku bodźców i paraliżującego zmęczenia. Wycieńczeni przymusem bycia coraz lepszymi, stawania się bardziej atrakcyjnymi, konsumowania i produkowania więcej, płacimy wysoką cenę: psychiczną niestabilność, krytyczne zużycie zasobów i materialne niezadowolenie. Wędrując po plażach pełnych śmieci, na horyzoncie widzimy sztucznie usypane góry przedmiotów niepotrzebnych, niechcianych i przytłaczających.

Wystawa jest próbą odpowiedzi na to wyzwanie, czerpiącą inspirację z antropologii strukturalnej Claude’a Lévi-Straussa oraz mitycznych poszukiwań Mircei Eliadego. Centralnym pojęciem ekspozycji jest brikolaż – umiejętność tworzenia z tego, co „zawsze pod ręką”, z ograniczonego zasobu narzędzi i materiałów, które zyskują nowe, nieoczekiwane przeznaczenie. Strategia ta nierozerwalnie łączy się z tradycją asamblażu, w którym przestrzenne zestawienia przedmiotów tworzą nowe, metaforyczne całości. Brikolaż znajduje swoje najgłębsze echo w twórczości Tadeusza Kantora i jego koncepcji „realizmu najniższej rangi”. Kantor, podobnie jak dzisiejsi brikolerzy, nobilitował przedmioty „biedne”, zużyte i wyrzucone na śmietnik historii, widząc w nich najczystszy nośnik pamięci i emocji.

Artyści biorący udział w wystawie od wielu lat używają strategii brikolażu. Każdy z nich, w duchu Eliadowskiej reaktualizacji sacrum, przekształca banalne obiekty w dzieła o zupełnie nowym znaczeniu. Poprzez asamblażowe łączenie elementów nawiązują do Kantorowskich „opakowań” i ambalaży, gdzie przedmiot nie jest tylko martwą naturą, lecz aktorem biorącym udział w mitycznym wydarzeniu. Znajomość mitu, o której pisał Eliade w Aspektach mitu, daje klucz do tajemnicy pochodzenia rzeczy, co pozwala artyście na ponowne kreowanie świata i nadanie mu ładu.

Filozoficzny fundament wystawy rozpięty jest między ontologią a etyką. W duchu myśli Martina Heideggera brikolaż staje się aktem przebudzenia rzeczy – wyrwaniem przedmiotu z jego utylitarnego uśpienia, by pozwolić mu po raz pierwszy w pełni „być”. Ten proces splata się z Benjaminowską figurą zbieracza, który w odpadkach współczesności ocala jednostkowe historie przed zapomnieniem, oraz z etyką spotkania Emmanuela Levinasa, gdzie twórca szanuje „twarz” przedmiotu – jego rdzę, pęknięcia i miniony czas.

Zaproszeni artyści realizują te idee poprzez różnorodne strategie, tworząc wielogłosową narrację. Katarzyna Depta-Garapich buduje rzeźbiarskie asamblaże, w których to, co organiczne, przenika się z syntetycznym w poszukiwaniu pierwotnej formy. Patrycja Piętka w swoich obrazach i obiektach wyznacza mityczne „centrum świata”, czyniąc z drobnych fragmentów codzienności współczesne totemy. Edyta Olszewska, operując tkanką tekstylną, uprawia archeologię pamięci, bliską Kantorowskiemu przywiązaniu do materii niosącej ślady życia, podczas gdy Łukasz Surowiec, jako brikoler społeczny, nadaje wagę temu, co wykluczone. Mateusz Okoński dopełnia tę wizję, łącząc w swoich realizacjach historyczny detal ze współczesnym znaleziskiem. Wiktoria Kieniksman i Joanna Sitarz, w duchu Benjaminowskiego zbieracza, tropią marginalne estetyki codzienności, nadając znalezionym fragmentom rzeczywistości rangę mitycznych artefaktów. Piotr Bujak realizuje strategię brikolażu krytycznego, w którym „biedne” i „niepotrzebne” obiekty stają się narzędziem dekonstrukcji dominujących systemów władzy i kapitału, podczas gdy Ewa Kawecka konstruuje schronienie przed przebodźcowaniem i nadmiarem, strefę, medytacji w stanie alarmu, zachecając do samodzielnego zadawania pytań i działania bez instrukcji. Bartosz Kokosiński dokonuje autopsji samego obrazu, brikolując jego materialne warstwy w akcie buntu przeciwko malarskiej iluzji, co znajduje dopełnienie w pracach Tomka Barana, gdzie konstrukcyjna surowość spotyka się z Kantorowskim wyczuleniem na „przedmiot najniższej rangi”, ogołocony z funkcji, a przez to w pełni obecny.
Razem tworzą przestrzeń, w której brikolaż i asamblaż przestają być tylko technikami, a stają się lekcją pokory wobec świata i dowodem na to, że akt tworzenia jest zawsze aktem ponownego stwarzania rzeczywistości z elementów dostępnych, gotowych do użycia.